ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ- ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ NEET ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ “ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ” ਅਤੇ “ਭਰੋਸੇਮੰਦ” ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਬਲਿਕ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ (ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਅਨਫੇਅਰ ਮੀਨਜ਼) ਸੋਧ ਬਿੱਲ, 2026 ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋ — ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ, ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ?”
“ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ) ਦਿਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਹੈ।” ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ (LoP) ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੰਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ (idiots) ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।” ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਨਾਲ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਮੱਚ ਗਿਆ, ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਰਲਾ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜੀਜੂ ਨੇ “ਗ਼ੈਰ-ਸੰਸਦੀ” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਉਹ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ”, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਸ (image) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਰਖ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੱਬ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਕਸ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।” ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ — ਅੰਧਭਗਤ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਇੱਕ 18 ਸਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।