ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਚ ਹੋਇਆ ਸੁਧਾਰ, ਹੁਣ LAC ‘ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਵਰਗੀ; ਲੋਕ ਸਭਾ ‘ਚ ਬੋਲੇ ਜੈਸ਼ੰਕਰ

ਚੀਨ ਨੇ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਕਬਜ਼ਾ-ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲੀਆ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਸਾਡੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਦਨ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ ਕਿ 1962 ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ 38,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ‘ਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ 5,180 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ –ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ, ਵਾਜਬ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੁਵੱਲੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

2020 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂਬਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ 2020 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿਚ ਐਲਏਸੀ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੈਨਿਕ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਗਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਹਰਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ 1988 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 1991 ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਸੀਮਾ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ ਤੱਕ ਐਲਏਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1993 ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਫੌਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 2003 ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, LAC ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਨਿਰਮਾਣ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ।2012 ਵਿੱਚ, WMCC, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਸਰਹੱਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ‘ਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।