ਅਮਰੀਕਾ: ਬਾਕਸਿੰਗ (ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨਾ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੌਫ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਂ ਸੀ ਚਾਰਲਸ ਸੋਨੀ ਲਿਸਟਨ (Sonny Liston), ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ, ਅਥਾਹ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਮੁੱਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ‘ਬਿੱਗ ਬੀਅਰ’ (Big Bear) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਲਿਸਟਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਤੋਂ ਰਿੰਗ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ- ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੋਨੀ ਲਿਸਟਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਸਾਏ ਵਿੱਚ ਲੰਘਿਆ। ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਲਿਸਟਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀ ਬਾਕਸਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿਸਟਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲੌਇਡ ਪੈਟਰਸਨ ਨੂੰ 2 ਮਿੰਟਾਂ ‘ਚ ਕੀਤਾ ਢੇਰ- ਸੋਨੀ ਲਿਸਟਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ 1962 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਫਲੌਇਡ ਪੈਟਰਸਨ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਪਹਿਲੇ ਰਾਊਂਡ ਦੇ ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਕ-ਆਊਟ (KO) ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਵੀਵੇਟ ਦਾ ਤਾਜ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਕੇ ਇੰਨੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੌਕਸਰ ਲਿਸਟਨ ਨਾਲ ਰਿੰਗ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 84 ਇੰਚ ਦਾ ਰੀਚ (ਬਾਂਹਵਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ) ਅਤੇ 15 ਇੰਚ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁੱਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੇਤੂ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੱਕਰ- ਲਿਸਟਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬੌਕਸਰ ਕੈਸੀਅਸ ਕਲੇਅ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1964 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ‘ਬਿੱਗ ਬੀਅਰ’ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਿਸਟਨ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਫਾਈਟ ਦਾ ‘ਫੈਂਟਮ ਪੰਚ’ (Phantom Punch) ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਕਸਿੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੀ ਮੌਤ- ਜਿੰਨੀ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਲਿਸਟਨ ਦੀ ਰਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਰਹੱਸਮਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਫ਼ੀਆ (Underworld) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਲਿਸਟਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮਾਹਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਲ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੀ ਪਹੇਲੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੀ ਲਿਸਟਨ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈਵੀਵੇਟ ਫਾਈਟਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ‘ਬਿੱਗ ਬੀਅਰ’ ਦਾ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।