ਜੇਕਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਝਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸੁਨੰਦਾ ਗੁਪਤਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣੇ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।ਸ਼ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਸ਼ਮੀਕਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਸੁਨੰਦਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਓ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।ਡਾ. ਸੁਨੰਦਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ-ਗ਼ਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਕਦੋਂ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਤੇ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੰਘਣ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਡਾਕਟਰ ਸੁਨੰਦਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੁਆਲਿਟੀ ਟਾਈਮ ਦੇਣ।
ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤਕ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਲਾਭ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।